Tot gisteren had ik echt niet gedacht dat ik ooit de Jezus van Nazaret van Paul Verhoeven zou gaan lezen. Maar eergisteren kreeg ik een e-mailtje van iemand die schreef: x93Ik had het vrijdag gekocht en zaterdag in een ruk uitgelezen. Ben zeer geboeid geworden door zijn fascinerende reconstructie van het leven van deze revolutionair. En omdat ik zo enthousiast ben, wil ik vrienden daarvan in kennis stellen. Onderbreek voor een dag je lectuur van Spinozana voor dit boek. September uitgekomen, Oktober al tweede druk (Meulenhoff).x94

Ik antwoordde, nog enigszins afhoudend: x93Bedankt voor je aanbeveling. Dat had ik nooit gedacht: dat ik nog eens een boek over Jezus aangeraden zou krijgen. Ik ben niet meer van de Jezus-beweging en ook niet van de Paul Verhoeven-fankring. Uiteraard is me het nieuws over het boek niet ontgaan en heb ik het in stapels in de winkel zien liggen. Bij het zeer vele dat verschijnt ben ik vaak heel blij bij vele boeken te bedenken: "Hoef ik niet te lezen." Want ik hxe9b al zo’n stapel boeken liggen, waaraan ik nog niet toegekomen ben. Ik weet het nog niet, maar ben benieuwd of jij m’n nieuwsgierigheid ernaar zo sterk vergroot hebt, dat ik er uiteindelijk niet aan kan weerstaan.x94

De dag erop al ging ik naar de boekwinkel om het nieuwste boek van Susan Neiman, x93Morele helderheid. Goed en kwaad in de 21^ste eeuwx94 aan te schaffen. Het minste wat ik aan dat vriendelijke mailtje verplicht was: ook even het boek van Paul Verhoeven inzien. Lezing van hier en daar een stuk pakte me. Hxe9t motief om het boek (4e druk) te kopen was: weer eens in contact komen met die wereld van mijn jeugd waarin Jezus en katholieke kerk zox92n belangrijke plaats innamen en met de tijd van mijn adolescentie waarin ik mij losworstelde uit al datgene wat ik van jongsafaan geacht werd te geloven en waartegen ik zwaar in verzet kwam. In ongeveer een jaar tijd nam ik geleidelijk aan achtereenvolgens afstand van kerk, geloof en god en werd ik door-en-door seculier en athexefst.

Ik begon er direct aan en Paul Verhoeven sleurde me met zijn onderzoek meteen zijn boek in. Wat een interesse! Wat een fanatieke deskundigheid!

Al die verhalen uit het Nieuwe Testament waren mij uiteraard door en door bekend. Maar hier werd met gebruikmaking van een schat aan modern-bijbelwetenschappelijke literatuur, met vooral xe9xe9n simpel uitgangspunt (wat onmogelijk kan, is niet gebeurd x96 zeer rationalistisch: wonderen bestaan niet en zijn alleen maar verzonnen verhaal), met een aan verslaafdheid grenzende interesse vele, vele jaren lezen en inwerken in een netwerk van bijbelexegeten, xe9n tenslotte maar niet het geringste: met de vakkundige verbeelding van de filmmaker… vanuit al die ingredixebnten werd door Paul Verhoeven een grandioze prestatie geleverd.

Hij tovert de lezer een Jezus van Nazaret voor die zich ontwikkelt, eerst tot een navolger of opvolger van de Johannes de Doper-beweging; dan via psychische crises waarin hij zich terugtrekkend in eenzaamheid (de bergen, de woestijn) zijn ervaringen, conflicten en teleurstellingen verwerkt, waarna hij de overtuiging krijgt dat het Koninkrijk Gods op aarde komt en dat hij daar een centrale rol in te spelen krijgt; vervolgens ontdekt deze Jezus over charismatische en exorcistische gaven te beschikken, waardoor hij almaar meer volgelingen en aanhangers krijgt die hem bevestigen in de koningsrol in dat komende Koninkrijk Gods. En nadat hij merkt dat dat Koninkrijk Gods niet (uit)komt, begrijpt hij dat God van hem verlangt dat hij zich aan de autoriteiten moet overgeven om zijn vriend Lazarus te redden. Als ook die gedachte niet uitkomt, omdat Lazarus dood is, ontwikkelt hij zich tot een revolutionair, iemand die zijn groep opdraagt wapenen aan te schaffen om zich te verdedigen tegen degenen die hem willen oppakken en executeren. Voor hoe zo’n ontwikkeling ongeveer geschiedt, baseert Verhoeven zich op Che Guevara en Osama Bin laden.

Knap is om te lezen hoe Verhoeven met allerlei zinnige argumenten (en hier en daar met zich te filmen scxe8ne voor te stellen) diverse deelverhalen van de evangelisten op andere plaatsen x91monteertx92 of naar het rijk der fabelen verwijst of tot x91christelijke overschilderingenx92 besluit (een term die hij van theoloog Schillebeeckx overneemt).

Met deconstructie en reconstructie van oude verhaalmontages over andere verhaallijnen in de evangelieverhalen construeert Paul Verhoeven zijn eigen nieuwe verhaal over een revolutionaire Jezusfiguur die het zonder enig wonderbaarlijk en bovennatuurlijk element doet. De natuur, de ontstaanspyschologie van een revolutionair is op zich al wonderbaarlijk genoeg.

Nee, ik heb er bepaald geen spijt van dat ik dit bevriende advies heb opgevolgd. Het heeft bij mij een beetje eraan bijgedragen om achteraf iets meer te begrijpen wat er mogelijk bij het ontstaan en de vestiging van het christendom aan theologisch-politiek knutselwerk en x91christelijke overschilderingx92 is geleverd.

Dagblad Trouw had op verschillende manieren aandacht voor dit boek:

Ik schrijf op wat Jezus echt bewoog

Interview met Paul Verhoeven Oorspronkelijk wilde Paul Verhoevens uitgever op de omslag van het boek x92Jezus van Nazaretx92 een afbeelding van Jezus met een kruis. x84Dat wilde ik nietx94, zegt Verhoeven (1938). x84Want mijn boek gaat over de mens Jezus, die bepaald geen doetje was. Daarom staat nu een ets van Rembrandt op de voorkant, van Jezus die de handelaren uit de tempel drijft.x94 [hier]

Wiskundige Paul Verhoeven is een buitenbeen in Jesus Seminar (met 14 reacties)

Paul Verhoeven in De Rode Hoed in Amsterdam [hier]